هاروهیکو تراساوا، مدیر انجمن شیلات استان میاگی در ژاپن، پس از خواندن گزارش آژانس در مورد ارزیابی طرح تخلیه آب آلوده به مواد هسته‌ای نیروگاه فوکوشیمای ژاپن در دریا که توسط آژانس بین‌المللی انرژی اتمی منتشر شده ، گفت: «این گزارش نمی‌تواند نگرانی عمومی را برطرف کند. ما با تخلیه آن به دریا مخالفیم!»

بسیاری از ژاپنی‌ها ادعای این گزارش مبنی بر اینکه برنامه ژاپن برای تخلیه این آب‌های آلوده به مواد هسته ای "با استانداردهای ایمنی بین‌المللی مطابقت دارد" قانع کننده نمی دانند. چندین سازمان غیردولتی کره جنوبی خاطرنشان کردند که این گزارش نمی تواند به "طلسم محافظ ژاپن" تبدیل شود و به همین دلیل اقدام این کشور به تخلیه آب‌های آلوده را نمی توان " قانونی" دانست.

پس از اینکه دولت ژاپن به طور یکجانبه برنامه تخلیه فاضلاب هسته‌ای به دریا را در آوریل 2021 اعلام کرد، گروه‌های از ماهیگیران و صیادان از خود ژاپن، مناطق حاشیه اقیانوس آرام و کشورهای جزیره اقیانوس آرام جنوبی مخالفت شدید خود را اعلام کردند. ژاپن تحت فشار آنها در سپتامبر همان سال از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای بررسی و ارزیابی این طرح  دعوت کرد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پس از دو سال کار، سرانجام  گزارش ارزیابی نهایی خود را ارایه کرد اما از لحاظ محتوا، گزارش به طور کامل منعکس کننده نظرات تمامی کارشناسان شرکت کننده در ارزیابی نیست و نتیجه گیری آن به اتفاق آراء مورد تایید کارشناسان قرار نگرفته و علاوه بر داشتن محدودیت و یک جانبه بودن، با عجله منتشر شده است. 

اما چرا این طور است؟ این موضوع مستقیماً با محدودیت‌های مختلف اعمال شده از سوی ژاپن در کار ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ارتباط دارد و تردیدهای گسترده‌ای را در جامعه بین‌المللی برانگیخته است.

از نظر عملکرد، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی عمدتاً مسئول پیشبرد استفاده ایمن، قابل اطمینان و صلح‌آمیز از فناوری هسته‌ای است و نهاد مناسبی برای ارزیابی تأثیر بلندمدت آب‌های آلوده به مواد هسته‌ای بر محیط زیست دریایی و سلامت بیولوژیکی نیست. برخی از تحلیلگران خاطرنشان کردند که دولت ژاپن از آژانس انرژی هستهای برای ارزیابی طرح تخلیه آب‌های آلوده هسته‌ای در دریا به این دلیل دعوت کرده که از همان ابتدا برنامه داشته است که آژانس هدف مورد نظر این کشور را تایید کند و بر اساس همین هدف گذاری، ژاپن در دو سال گذشته مجموعه‌ای از اقدامات مختلف را به انجام رسانده است.

اول از همه، طرف ژاپنی اختیارات کاری آژانس را به شدت محدود کرد و فقط به این نهاد اجازه داد تا طرح تخلیه در دریا را ارزیابی کند و اجازه ارزیابی گزینه‌های دیگر برای حل این مشکل مانند تزریق سازند، تخلیه به صورت بخار، تخلیه هیدروژنی، دفن زیرزمینی و موارد دیگر را نداد. این پیش‌فرض کار سازمان را محدود کرد و هدف بررسی از «جستجوی راه‌حل بهینه برای انسان در جهت حل مشکل تصفیه آبهای آلوده هسته‌ای فوکوشیما» به «قابل اجرا بودن طرح تخلیه آب آلوده هسته‌ای» و مسائل کلیدی مانند «چه روشی برای تصفیه فاضلاب هسته ای ایمن ترین روش است" و " آب آلوده هسته‌ای بر محیط زیست چه تاثیراتی خواهد داشت" از محدوده ارزیابی آژانس خارج بوده است. در چنین شرایطی، این گزارش نمی تواند به نگرانی‌های واقعی جامعه بین‌المللی  پاسخ دهد. بسیاری از اعضای پارلمان کره جنوبی ازحزب مینجو اشاره کردند که این گزارش "ارزیابی مبتنی بر فرض اطلاع کامل از همه مطالب باید باشد."

در مرحله بعد، تمام نمونه‌های بررسی و داده های فراهم شده برای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توسط ژاپن ارائه شد. ناگفته نماند، شرکت برق توکیو به عنوان عامل تهیه اطلاعات، «سابقه‌ای سیاه» در پنهان کردن و دستکاری داده‌های آب آلوده به مواد هسته‌ای دارد. "نیویورک تایمز" به نقل از ازبی براون، کارشناس نظارت بر تشعشعات هسته‌ای، در تاریخ چهارم ژوئیه نوشت: "داده‌های ارائه شده توسط طرف ژاپنی تاکنون کامل نبوده و کل فرآیند به اندازه کافی شفاف نیست."

در چنین وضعیتی، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر اساس داده‌ها و اطلاعاتی که به‌ طور یک‌جانبه توسط ژاپن ارائه می‌شود، تجزیه و تحلیل خود را بر اساس مجموعه اندکی از نمونه‌ها انجام داده که استقلال و عاملیت کافی در نمونه‌گیری را نیز نداشته است. بنابراین، این گزارش نمی تواند به برخی از مسائل کلیدی مانند اینکه آیا دستگاه‌های تصفیه ژاپنی برای مدت طولانی موثر هستند؟ اثرات رادیونوکلئیدها بر محیط زیست و سلامت عمومی چیست؟ آیا داده‌های مربوط به آب‌های آلوده هسته‌ای درست و دقیق است؟ پاسخی بدهد، پس چگونه می تواند مشروعیت و قانونی بودن طرح ژاپن برای تخلیه به دریا را ثابت کند؟ چگونه می توانیم اطمینان حاصل کنیم که این طرح تاثیری بر سایر کشورها ندارد؟

با توجه به تلاش‌های ژاپن در جامعه بین‌المللی تردیدها نسبت به نیت و هدف ژاپن بیشتر می شود.  در دو سال گذشته، ژاپن، از یک سو، از کاربرد شعاری «آب تصفیه‌شده هسته‌ای» برای زیباسازی عبارت «آب آلوده به مواد هسته‌ای» استفاده کرده است تا خطر واقعی آن را کم‌اهمیت جلوه دهد. از طرف دیگر، از پول برای باز کردن راه خود استفاده کرده است. با در نظر گرفتن بودجه 2021 آژانس بازسازی ژاپن به عنوان مثال، بودجه روابط عمومی مربوط به حادثه هسته ای فوکوشیما به طور قابل توجهی به 2 میلیارد ین افزایش یافته است که چهار برابر سال 2020 است. رسانه‌های کره جنوبی اخیراً این خبر را منتشر کردند که پیش از انتشار گزارش ارزیابی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دولت ژاپن پیش نویس گزارش را از قبل دریافت کرده و اصلاحات اساسی را پیشنهاد کرده است. مقامات ژاپن همچنین بیش از یک میلیون یورو به کارکنان دبیرخانه آژانس پرداخت کرده اند که  اگر این خبر درست باشد، مردم می خواهند بدانند:  دولت ژاپن اگر وجدانش راحت است پس چرا این همه پول خرج کرده و برای توجیه هدف خود تلاش می کند؟

محتوای گزارش هر چه که باشد، تلاش ژاپن برای تخلیه مداوم میلیون‌ها تن آب آلوده به مواد هسته‌ای به اقیانوس آرام طی سه دهه آینده نباید مجاز باشد. ژاپن برای صرفه جویی در هزینه‌ها و کم کردن مشکلات خود ترجیح داده این آبها را در دریا رها کند و در واقع خطر آلودگی هسته‌ای را به تمام بشریت منتقل کند. در همین مورد، گزارش آژانس انرژی هسته‌ای اعتراف می کند که سیستم پردازش چند هسته‌ای (ALPS) که توسط ژاپن اتخاذ شده «نمی‌تواند همه رادیونوکلئیدهای موجود در آب های آلوده به هسته‌ای  را حذف کند» و همین یک نکته نگرانی مردم را تایید می کند.

تعدادی از مطالعات بین‌المللی نشان می دهند که آب آلوده هسته‌ای فوکوشیما حاوی بیش از 60 نوع رادیونوکلئید است. طبق داده‌های منتشر شده توسط خود ژاپن، حدود 70 درصد از آب آلوده به هسته‌ای که توسط ALPS تصفیه می‌شود، استاندارد تخلیه را ندارد و باید دوباره تصفیه شود. علاوه بر این، در فرآیند عملیات طولانی‌مدت بعدی، اثربخشی عملکرد و قابلیت اطمینان سیستم ALPS با خوردگی و پیری تجهیزات کمتر خواهد شد. با این حال، این گزارش به سوالاتی مانند اینکه آیا تجهیزات زهکشی دریایی ژاپن می توانند به طور موثر عمل کنند، آیا اقدامات مدیریتی در این رابطه مناسب هستند و آیا مکانیسم نظارت دقیق می تواند ادامه یابد و یا خیر، پاسخی نداده است و نتوانسته نشان دهد که تاثیر آن بر محیط زیست دریایی و سلامت انسان قابل پیش بینی است.

 «چندین نسل از ما در معرض خطر عظیم طرح تخلیه آب‌های آلوده هسته‌ای ژاپن در دریا خواهند بود.» این هشداری است که توسط دبیر کل انجمن جزایر اقیانوس آرام پونا صادر شده و همچنین نگرانی مشترک جامعه بین المللی است.

گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نمی‌تواند به «سفیدشویی» طرح تخلیه آب‌های آلوده هسته ای ژاپن بپردازد. کیچی کیکوچی، رئیس شورای شهرستان میاگی گفت که دولت باید مسئولیت خود در قبال همه طرف‌ها را بپذیرد و راه‌های دیگر به جای تخلیه در دریا را به طور جدی بررسی کند. دولت ژاپن باید به افکار عمومی گوش فرا دهد، به علم احترام بگذارد، طرح تخلیه در دریا را متوقف کند و مشکل آب های آلوده به هسته ای را به شیوه ای علمی، ایمن و شفاف حل کند و نظارت دقیق بین المللی را بپذیرد.